Śluzorośla
Skupienie dojrzałych zarodników w kropli śluzowatej substancji nie stanowi typowej zarodni - nie ma bowiem ściany zarodni. Z zarodników kiełkują pełzaki, które żyją pojedynczo do czasu wyczerpania pokarmu.
Królestwo:
Eucariota (Jądrowe)
Podkrólestwo: Mycobionta (Grzyby)
Gromada: Myxomycota Śluzorośla
Charakterystyka ogólna:
-
Przedstawiciele tej grupy w stadium wegetatywnym żyją na sposób zwierzęcy; ruchliwe pełzaki (myksameby) lub wiciowce (myxmonady) oraz wielojądrowe (rzadziej wielokomórkowe) śluźnie (plazmodia) odżywiają się fagotroficznie.
-
W cyklu rozwojowym śluźnia wytwarza w pewnych okresach życia zarodnie (ciała owowcowe) z zarodnikami (podobnie jak grzyby właściwe)
W obrębie gromady śluzorośli wyróżnia się jedną klasę - Myxomycetes (Śluzowce) - z trzema podklasami:
-
Protostelidae,
-
Dictyostelidae
-
Myxomycetidae.
Klasa: Myxomycetes
(Śluzowce)
Podklasa: Dictyostelidae (Dikcjosteliowe)
Charakterystyka ogólna:
-
Pełzaki powstające z zraodników skupiają się tworząc nibyśluźnię (pseudoplazmodium), przy czym indywidualność wszystkich pełzaków zostaje zachowana.
-
2 typy nibyśluźni:
- wegetatywna - wytwarzająca owocniki (sporokarpia), zróżnicowane na trzonek i zarodniki;
- płciowa - tworząca:
a) makrocysty - początkowo komórki dwujądrowe, po kariogamii pierwszy podział jest podziałem mejotycznym, w wyniku którego tworzą się haploidalne pełzaki,
b) mikrocysty - mające charakter przetrwalnikowy (pojedyncze pełzaki otoczone ścianą)
Przedstawiciele:
Dictyostelium sp. - Sporokarpia zbudowane są z trzonka o długości kilku mm, zakończonego skupieniem zarodników, osiągającym średnicę do 1 mm. Trzonek to wiele pełzaków ułożonych cegiełkowato, z których każdy otacza się ścianą komórkową. Skupienie dojrzałych zarodników w kropli śluzowatej substancji nie stanowi typowej zarodni - nie ma bowiem ściany zarodni. Z zarodników kiełkują pełzaki, które żyją pojedynczo do czasu wyczerpania pokarmu. Brak pokarmu stymuluje wybraną amebę do wydzielania akrazyny (subst. działającej chemoaktycznie na na inne pełzaki). To powoduje agregację ameb tego samego gatunku. Powstaje nibyśluźnia, poruszająca się z prędkością 0,25-2 mm/h. Zgromadzone w nibyśluźni pełzaki mogą formować nowy sporokarp. Dictyostelium żyje w glebie, na ekskrementach i ściółce.
Podklasa: Myxomycetidae (Śluzowce właściwe)
Charakterystyka ogólna:
-
Saprofity żyjące na butwiejącym drewnie, rozkładających się szczątkach roślinnych, na ekskrementach lub wilgotnej glebie; odżywiają się bakteriami, zarodnikami grzybów oraz innymi mikroorganizmamai.
-
Stadium wegetatywnym jest śluzowato-galaretowata, wielojądrowa, diploidalna śluźnia, pozbawiona ściany komórkowej, początkowo bezbarwna, później zwykle żywo, najczęściej żółto lub czerwono zabarwiona.
-
Zarodnie (ciała owocowe), powstające z plazmodium otoczone są celulozową ścianą (perydium); wewnątrz zarodni formują się zarodniki, a u większości także włośnia (początek daje jej system wodniczek) lub pseudo włośnia (nitkowate twory wykształcone przez ścianę zarodni); często pojawia się też kolumella (podsada) - struktura wzmacniająca wnętrze zarodni.
-
Typy zarodni:
- pierwoszczowocnia - powstaje na skutek ściągnięcia cienkich pasemek śluźni przy równoczesnym pokryciu grubych pasm (tworzących sieć) ścianą (perydium);
- zrosłozarodnia - plazmodium tworzy jedno lub kilka kulistych skupień, o wnętrzu podzielonym zwykle na komory; zarodnia ta pokryta jest zazwyczaj pergaminowym perydium; w wielu zrosłozarodniach rolę włośni pełni pseudowłośnia;
- zarodnia wolna - w pewnych miejscach sieci gromadzi się śluźnia i w każdym z tych miejsc tworzy się odrębna zarodnia; w obrębie zarodni, obok zarodników, występuje włośnia; powierzchniowa część zarodni często twardnieje tworząc perydium; z jednego plazmodium powstaje większa ilość zarodni.
-
U wielu gatunków śluzowców w obrębie poszczególnych elementów zarodni gromadzi się węglan wapnia (wapniaczki).
-
Rozmnażanie:
- bezpłciowe: przez powstające z zarodników
a) pełzaki
b) pływki
c) formy przetrwalnikowe (cysty, sklerocja)
- płciowe: kopulacja haploidalnych pływek/pełzaków
W obrębie podklasy Myxomycetidae wyróżnia się ok. 400 gatunków.
Rząd: Physarales
Charakterystyka ogólna:
-
Pierwoszczowocnie, zrosłozarodnie lub zarodnie wolne.
-
Włośnia w postaci mniej lub bardziej rozgałęzionych nitek i rurek, przyrośnięta do maczugowatej kolumelli.
-
W ścianie zarodni, strukturach włośni lub w trzonkach występuje węglan wapnia.
Przedstawiciele:
Physarum sp. (maworek) - żółto zabarwione plazmodium jest wielojądrowym protoplastem, pozbawionym ścian, a pokrytym jedynie cienką warstewką śluzu oraz nieco bardziej zwartą warstewką hialoplazmy. Wewnątrz nici plazmodium znajduje się nieco bardziej płynna cytoplazma z ziarnistościami, podlegająca zmiennokierunkowemu, rytmicznemu ruchowi. W warunkach naturalnych śluźnia żyje w ciemności, wypełza na światło zwykle na krótko przed wytworzeniem zarodni.
Fuligo septica (wykwit różnobarwny) - Zrosłozarodnie, ściśle przylegające do podłoża, osiągające średnicę do 10 cm i grubość do 3 cm. Zarodnie pokryte kruchym i zazwyczaj zwapniałym perydium. Włośnia zbudowana z rozgałęzionych nitek, zawiera żółte, wrzecionowate wapniaczki.
Leocarpus fragilis (błyszczak kruchy) - Zarodnie wolne, siedzące lub osadzone na błonkowatych trzonkach, okryte błyszczącym, żółtobrązowym lub czekoladobrązowym perydium. We wnętrzu zarodni znajdują się sztywne nici włośni z brązowymi wapniaczkami.
Rząd: Liceales
Charakterystyka ogólna:
-
Zrosłozarodnie, ścisłe skupienia zarodni lub zarodnie wolne.
-
Włośni brak lub włośnia rzekoma, powstająca z przekształcenia wewnętrznej warstwy zarodni.
Przedstawiciele:
Lycogala epidendrum (rulik nadrzewny) - Kuliste zrosłozarodnie, o średnicy do 15 mm, przypominające wyglądem małe purchawki, początkowo zabarwione na kolor łososioworóżowy, później szarobrązowe. Zarodnie okryte dwuwarstwową korą (perydium): korą zewnętrzną, która rozdwajając się miejscami tworzy pęcherzyki, oraz korą wewnętrzną. Pomiędzy warstwami kory występują nici włośni rzekomej, przebijające korę wewnętrzną i wchodzące do wnętrza zarodni. Po rozerwaniu kory, pękającej zazwyczaj nieregularnie, z wnętrza zarodni wydobywa się chmura bezbarwnych zarodników, pokrytych siateczką i brodawkami. L. epidendrum jest jednym z najpospolitszych śluzowców w Polsce.
Reticularia lycoperdon (samotek purchawkowaty) - Poduszkowate zrosłozarodnie o średnicy 2-10 cm, pokryte dwuwarstwową, połyskującą, perłowosrebrzystą ścianą perydium. Wewnątrz zarodni znajdują się cienkie, wiotkie nici włośni rzekomej (bardzo obfita włośnia rzekoma) oraz brunatne zarodniki.
Tubifera sp. (zlepniczek) - Zarodnie zazwyczaj siedzące, tworzące ścisłe, jednowarstwowe skupienia na dobrze widocznej białej leżni, uformowanej z pozostałości śluźni w postaci błoniastych pasm. Poszczególne zarodnie na skutek wzajemnego ucisku są wydłużone i wieloboczne. Brak włośni.
Rząd: Trichiales
Charakterystyka ogólna:
-
Najczęściej zarodnie wolne, niekiedy także pierwoszczowocnie.
-
Włośnia zawsze obecna; występuje w postaci wolnych nici (sprężyc) lub sieci; na powierzchni włośni występuje urozmaicona skulptura (ważna cecha taksonomiczna!!!) w postaci kolców, zgrubień w formie półpierścieni lub taśm.
Przedstawiciele:
Trichia sp. (kędzirek) - Zarodnie najczęsciej żółto lub brązowo zabarwione, na trzonkach albo siedzące na wyraźnie widocznej leżni. Ściana zarodni pęka nieregularnie na szczycie. Brak kolumelli. Elementami włośni są sprężyce i wężownice (regularne taśmowate zgrubienia powierzchni sprężyc). T. favoginea - zarodnie maczugowate, siedzące, do 2 mm wielkości, jasnożółte. Końce sprężyc krótkie, ostre, zarodniki z własna urozmaiconą skulpturą, widoczną w postaci szerokiej wypustki. T. decipens - zarodnie żółtobrunatne, gruszkowate, na trzonkach. Końce sprężyc długie, stopniowo zwężające się, zarodniki bez wypustki.
Arcyria sp. (strzępek) - zarodnie wolne, żółte, cynamonowe lub czerwonawe, do 2 mm średnicy, osadzone na trzoneczkach. Górna część ściany zarodni zanika stosunkowo wcześnie. Reszta pozostaje w postaci kieliszka, z którym najczęściej związana jest sieciowata włośnia. Zrośnięte nici włośni, pokryte zgrubieniami w postaci pierścieni lub kolców, rozprężają się, częstoznacznie zwiększając swą objętość.
Metatrichia vesparium - Zarodnie buławkowate, najczęściej skupione po kilka na wspólnym trzonku, pokryte czarnym perydium, wewnątrz zarodni amarantowoczerwona masa zarodników i sieć włośni, której nici pokryte są kolczastymi wężownicami.
Hemitrichia serpula (zapletka) - Pierwoszczowocnie walcowate, żółte lub brązowożółte, tworzą na podłożu system odzwierciedlający sieciowaty układ żył w śluźni. Wewnątrz - sieć włośni, która pokryta jest gładkimi wężownicami. Masa zarodników i włośnia żółte lub pomarańczowożółte.
Rząd: Stemonitales
Charakterystyka ogólna:
-
Zarodnie wolne na trzonkach.
-
Włośnia w postaci sieci przyrośniętej do kolumelli, stanowiącej przedłużenie trzonka.
-
Ściana zarodni najczęściej wcześnie zanika. Kształt zarodni uwarunkowany jest strukturą włośni.
Przedstawiciele:
Stemonitis sp. (paździorek) - Wydłużone, walcowate zarodnie, osiągające wysokość do 20 mm. Błyszczący trzonek, w obrębie zarodni przechodzi w kolumellę. Kształt zarodni uzależniony jest od struktury włośni, odchodzącej promieniście od kolumelli na całej jej długości. Większe i mniejsze rozgałęzienia włośni oraz połączenie jej zakończeń formuje siatkę wewnętrzną i zewnętrzną, charakterystyczną dla tego rodzaju.
Diachea leucopoda (żałobnia białotrzonowa) - Zarodnie czarne, osadzone na białych trzonkach, wysyconych węglanem wapnia i tworzących we wnętrzu zarodni kolumellę. Ściana zarodni, jak również włośnia, pozbawione węglanu wapnia. Nici włośni, podobnie jak u Stemonitis, odchodzą od kolumelli i rozgałęziają się tworząc sieć o wielokątnych oczkach.
Słowniczek:
-
myksameba (pełzak) - naga, ameboidalna komórka, stanowiąca jedno ze stadiów cyklu życiowego śluzorośli;
-
myksmonada (pływka) - dwuwiciowa pływka, stanowiąca jedno ze stadiów cyklu życiowego śluzorośli;
-
plazmodium (śluźnia) - naga, śluzowato-galaretowata, wielojądrowa masa protoplazmy;
-
perydium - (l. mn. perydia) błoniasta okrywa zarodni;
-
kolumella (podsada) - trzonek ograniczony zarodnią, przedłużenie trzonka do wnętrza zarodni;
-
wapniaczki - grudki węglanu wapnia (CaCO3) odkładające się w różnych miejscach zarodni;
-
leżnia - fragment plazmodium, błona oddzielająca podłoże od części właściwej, gdzie tworzą się zarodniki;
-
włośnia (capillitium) - rurki/nitki/pasemka wchodzące w skład owocnika, ułatwiające rozsiewanie zarodników;
-
sporokarp - ciało owocowe;
-
sporangium (zarodnia) - komórka, w obrębie której tworzą się zarodniki;
Opracowanie: Agata Lange Dudek "Doodek" agata.lange(at)poczta(.)onet(.)pl
KOMENTARZEZapraszamy też do dyskusji na największym polskim forum ekologiczne
beznadziejne prosimy o lepsze
~liii(2007-11-15)
Wg mnie dobrze opracowany artykuł, więcej informacji niż w niejednej książce do botaniki :)
~Guad Ocena artykułu: 5. (2008-02-08)
jest fajnie wybiórczo i przejrzyście zrobione. pzdr!
~Gudi(2008-06-18)
Momentami opracowane zbyt ogólnie, ale i tak wyszło całkiem w porządku. Zawarte są prawie wszystkie ważniejsze wiadomości.
~~ Ocena artykułu: 4. (2008-11-20)
to napisz lepsze :]
~viola Ocena artykułu: 4. (2009-06-23)
jak dla mnie bardzo dobre, ciezko znalesc lepsze informacje na taki temat jak ten
~ana(2010-11-15)
niestety, błędy w nazewnictwie polskim i łacińskim, opracowanie wymaga uaktualnienia. 02.08.2011
~anna(2011-08-02)
Ostatnie wiadomości
Nowe zdjęcia z mikroskopu elektronowego