Gąbki

2004-10-19 13:40:29 Kurs biologii

Gąbki (Porifera, Enanthozoa, Spongiaria) to jedyne zwierzęta beztkankowe. Zaliczane są przez to do grupy Parazoa (dosł. z gr. obok zwierząt), która jednak nie jest taksonem. Ich budowa, a zwłaszcza obecność komórek kołnierzykowych (choanocytów) sugeruje, że są one bardzo blisko spokrewnione z protistami. Wniosek ten potwierdziły badania genetyczne. Gąbki są zwierzętami wyłącznie wodnymi. Jako osobniki dojrzałe prowadzą osiadły tryb życia, często tworzą kolonie.

Ich ciało składa się z dwóch warstw (uwarstwienie to nie ma charakteru listków zarodkowych):

dermalnej (pinakoderma, ektomezenchyma) zbudowanej z pinakocytów i porocytów
gastralnej (choanoderma, endomezenchyma) składającej się głównie z choanocytów.

Między tymi warstwami znajduje się bezpostaciowa mezoglea w której występują różne typy komórki: skleroblasty, amebocyty, tesocyty, chromocyty, archeocyty, kolenocyty. Kształt gąbek jest zróżnicowany (jak dzban, kuliste, workowate, drzewkowate). Określone kształty pomaga zachować szkielet wewnętrzny zbudowany ze sklerytów lub włókien sponginowych. Powierzchnia gąbki jest pokryta warstwą płaskich, niepołączonych ze sobą komórek nabłonkowych. Woda wpływa do jamy pragastralnej (spongocelu) wyścielonej choanocytami przez liczne pory, wydostaje się przez otwór wyrzutowy (oskulum).

W zależności od skomplikowania morfologii wyróżnia się gąbki typu askon, sykon, leukon. Dzięki ruchom rzęsek choanocytów woda wchodzi do wnętrza gąbki przez liczne pory (ostia).Substancje odżywcze np. plankton osadzają się na kołnierzykach choanocytów. Gąbki oddychają całą powierzchnią ciała. Zbędne produkty przemiany materii wydalane są z komórek do spongocelu lub kanałów i komór wodnych a następnie przez osculum do środowiska zewnętrznego.

różne formy gąbek (fot. PD)

Gąbki dzięki prostocie swojej budowy mogą rozmnażać się bezpłciowa oraz także płciowo. Gąbki charakteryzuje brak gonad. Gąbki są głównie organizmami hermafrodytycznymi, u obojnaków występuje zjawisko protandrii lub protogynii, co ma zapobiec samozapłodnieniu. Komórki jajowe powstają z archeocytów natomiast plemniki z choandrocytów. Plemniki wydostają się z wnętrza gąbki przez oskulum i są niesione prądem aż dostaną się do spongocelu innej gąbki. Z zapłodnionego w mezoglei jaja wylęga się orzęsiona larwa (celoblastula, amfiblastula lub parenchymula), pływająca przez pewien czas swobodnie w wodzie, a potem osiadająca i przekształcająca się w nieruchomą postać dorosłą. Rozmnażanie bezpłciowe może zachodzić na kilka sposobów: pączkowanie, wytwarzanie gemmul, podział, fragmentacja, soryty. Gąbki rozmnażają się też przez pączkowanie. Powstają w ten sposób kolonie składające się z wielkiej liczby osobników i dochodzące do znacznych rozmiarów. U gąbek słodkowodnych (np. Spongilla) i u niektórych form morskich występuje rozmnażanie za pomocą tzw. gemmul. Są to wyspecjalizowane grupy komórek, pokryte osłonkami, w których znajdują się liczne drobne igiełki ułożone w specjalne krzemionkowe twory. Gemmule wytwarzają się w krajach strefy umiarkowanej jesienią, a w krajach tropikalnych przed porą suchą i mają charakter przetrwalnikowy. Po nadejściu sprzyjających warunków z gemmul wypełzają komórki, które przekształcaja się w młode gąbki.

U gąbek nie wykryto nerwów ani organów zmysłów. W mezoglei znajdują się nieliczne elementy kurczliwe, powodujące zamykanie otworów w ciele gąbki, które może być wywołane zmianą stężenia dwutlenku węgla lub brakiem tlenu w wodzie. Wykazuje wrażliwość charakterystyczną dla cytoplazmy każdej komórki.

Zaliczamy do tego typu 4 gromady, 18 rzędów, 80 rodzin i około 10 000 gatunków

GROMADA: Gąbki wapienne (Calcarea)

GROMADA: Gąbki szkliste (Hexactindellida)

GROMADA: Gąbki różnoszkieletowe (Demospongiae)

Gąbki występują w wodach calej kuli ziemskiej, przeważnie w morzach i oceanach. Wchłaniają szczątki organiczne przez co pełnią rolę biofiltrów. Nie są chętnie spożywane przez inne zwierząta ze względu na obecność szkieletu wewnętrznego i zdolność produkcji biotoksyn.

Zastosowanie

W średniowieczu gąbki były używane w chirurgii, jako materiał szlifierski w jubilerstwie oraz jako podkład pod zbroję rycerską.
Dla celów gospodarczych wydobywa się żyjącą w Morzu Śródziemnym gąbkę szlachetną.
Gąbka Tethya crypta, posiadająca szkielet krzemionkowy, stanowiła przedmiot badań w leczeniu ludzi chorych na białaczkę ze względu na właściwości hamowania wzrostu komórek ssaków.
Oczyszczone szkielety spongoinowe służą do celów higienicznych i tamowania krwi.

Na podstawie informacji zawartych w artykule "Gąbki" na licencji GNU

KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na największym polskim forum ekologiczne

    bologia jest fajna tylko,że dużo nauki ale jakoś można wytrzymać;-) buziaki i pozdrowionka dla maniaków biologii
~ Ocena artykułu: 5. (2007-01-12)

    Poczytaj trochę...
~Yhym Ocena artykułu: 2. (2007-10-08)

    Masa błędów, radzę to poprawić, bo artykuł choć ogólnie dobry, to miejscami powypisywane są bzdury.
~A. Ocena artykułu: 3. (2007-12-20)

    Ja tutaj nie zauważyłam wielkich błędów, w sumie w ogóle ich nie ma
~Nika(2008-02-04)

    jestem w klasie biologiczno geograficznej i bardzo mi ta strona pomaga przy referatach
~kika(2008-02-12)

    Biola jest taka seeeeeeeeeeeeeeeee!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Jak dla mnie nuda
~jakoś Ocena artykułu: 1. (2008-06-19)

    zgadzam się że biologia jest fajna ale tylko na poziomie liceum i niżej bo jak będziesz na studiach na tym właśnie kierunku to nie wiem czy będzie tak przyjemnie!!!!
~korbeczka(2009-01-07)

    Ja tu też nie widzę błędów raczej. Może artykuł nie jest dobry jako podstawa wiedzy na temat gąbek, ale jest dobrym uzupełnieniem
~Iśś Ocena artykułu: 4. (2009-01-28)

    sorryty to rodzaj rozmnazania płciowego-partenogeneza.durnie.
~uam Ocena artykułu: 1. (2009-03-12)

    wwwwwwoooooooooooooooooow, -,-
~Kuupaa. ;pp(2012-01-02)