Gruczoł to narząd zbudowany na ogół z tkanki nabłonkowej (wyjątki: rdzeń nadnerczy, przednia część przysadki), którego podstawową funkcją jest wytwarzanie i wydzielanie substancji stałych, ciekłych i lotnych. Substancje wytworzone przez gruczoł mogą być wydzielane przez egzocytozę lub dzięki osmozie przechodzić bezpośrednio do płynów ustrojowych (krew, limfa).
Rodzaje gruczołów
Ze względu na zasięg działania wyróżniamy:
- gruczoły egzokrynne (gruczoły wydzielania zewnętrznego)
- gruczoły endokrynne (gruczoły wydzielania wewnętrznego, gruczoły
dokrewne)
Komórki gruczołu mogą być położone w nabłonku:
- pojedynczo (gruczoły jednokomórkowe)
- w większych zespołach (gruczoły wielokomórkowe)
Wśród gruczołów wielokomórkowych rozróżnia się:
Przykłady gruczołów u człowieka
Substancje mogą być wydzielane:
- na powierzchnię ciała:
- gruczoły potowe - pot (składa się głównie z wody ~ 99%, soli,
tłuszczy, mocznika, kwasu mlekowego, węglowodanów, związków mineralnych
np. potas, wapń, magnez, żelazo).
- gruczoły łojowe - substancja łojowa
- do przewodu pokarmowego
- ślinianki - ślina
- gruczoły śluzowe - śluz
- wątroba - żółć
- zewnątrzwydzielnicza część trzustki - sok trzustkowy
- do krwi (gruczoły wydzielania wewnętrznego)
- 1 - szyszynka
- 2 - przysadka mózgowa
- 3 - tarczyca
- 4 - grasica
- 5 - nadnercza
- 6 - trzustka
- 7 - jajniki
- 8 - jądra
- podwzgórze
- przytarczyce
SŁOWNICZEK
- Narząd, organ część organizmu ludzkiego lub zwierzęcego, która
pełni określone funkcje w organizmie. Narząd posiada swoistą budowę, wygląd,
położenie odróżniające go od innych narządów.
- Egzocytoza - proces wydalenia ziarnistości do przestrzeni
pozakomórkowej po przerwaniu błony komórkowej. Na tej drodze wydalane są
produkty przemiany materii, ale również insulina przez β-komórki wysp
trzustkowych.
- Osmoza - dyfuzja cząsteczek rozpuszczalnika, np. wody przez
membranę półprzepuszczalną, np. błonę komórkową oddzielającą dwa roztwory
różniące się potencjałami chemicznymi. Różnica potencjałów chemicznych
wynika z różnicy składu (stężenia) roztworów. Jeżeli pomiędzy takimi
roztworami istnieje różnica potencjałów chemicznych, pojawia się wówczas
proprocjonalne do niej tzw. ciśnienie osmotyczne, π, które wymusza przepływ
cząsteczek przez membranę.
Artykuł powstał na bazie informacji zawartych w
Wikipedii: Źródło:
pl.wikipedia.org,
autorzy, na licencji
GNU Free
Documentation License. Liczne późniejsze zmiany artykułu.
Dostępne: 2005-10-24 |
