BIOLOG

Borelioza, choroba z Lyme, krętkowica kleszczowa, choroba zakaźna wywoływana przez bakterie należące do krętków: Borrelia burgdorferi, Borrelia garinii, Borrelia afzelii, które są przenoszone na człowieka przez kleszcze. Na boreliozę chorują też niektóre udomowione zwierzęta (psy, koty, bydło).

Po raz pierwszy choroba została opisana w Stanach Zjednoczonych w miejscowości Lyme w stanie Connecticut w 1975 roku.

Drogi przenoszenia

Rezerwuarem zarazków jest około 300 różnych gatunków ssaków, niektóre gatunki ptaków. Bakterie są przenoszone przez kleszcze z gatunku Ixodes Ricinus. W zależności od stadium rozwojowego kleszcza staje się on nosicielem zarażając się od swego żywiciela. Dalej kolejne stadia rozwojowe kleszcza zarażają swoich kolejnych żywicieli powodując utrzymywanie się rezerwuaru zarazków w środowisku. W tym samym mechanizmie dochodzi do zarażenia człowieka.


Zapadalność

Większość nowych przypadków boreliozy jest odnotowana w okresie żerowania kleszczy między 1 maja a 30 listopada, a 80% przypadków występuje w czerwcu i lipcu.


Patomechanizm

Borrelia występuje w organizmie człowieka w kilku formach: krętka, postaci owalnej bez ściany komórkowej (forma L), w formie cysty oraz jako spory ('blebs'); wszystkie te formy zachowują możliwość wzajemnej transformacji.

Poszczególne formy maja różną wrażliwość na antybiotyki. Np. forma krętka ginie pod wpływem penicylin lub cefalosporyn podczas gdy forma L ginie pod wpływem makrolidow lub tetracyklin. Borrelia żyje wewnątrzkomórkowo oraz przekracza barierę krew-mózg co stwarza dodatkowe problemy w czasie leczenia (tylko niektóre antybiotyki penetrują poza barierę krew-mózg i tylko niektóre działają wewnątrzkomórkowo).

Borrelia zwykle usadawia się w tkance łącznej (skóra, ścięgna, ściany naczyń krwionośnych w tym w naczyniach mózgowych), w mięśniach i w tkance nerwowej (w komórkach glejowych i nerwowych). Borrelia jest znajdowana w większych ilościach we wzgórzu (ośrodek mózgowy zawiadywania układem czuciowym i bólem), miazdze zębowej oraz w gałkach ocznych.

Jest wysoce prawdopodobne, że bakteria wytwarza toksynę bakteryjną odpowiedzialną przynajmniej za część objawów choroby: zaburzenia pamięci, bezsenność oraz drętwienia kończyn i języka.

Borrelia nie upośledza metabolizmu białek i nie powoduje widocznego wyniszczenia organizmu (często pacjenci nie wyglądają na chorych) co utrudnia szybkie rozpoznanie.

Objawy

Borelioza jest nazywana wielkim imitatorem z uwagi na bardzo różny przebieg kliniczny i różnorodność objawów. W przypadku gdy ukąszenie kleszcza zostało przeoczone a rumień albo nie wystąpił albo został niezauważony najczęściej chorobę podejrzewa się w przypadku wystąpienia licznych objawów pochodzących z różnych systemów (układ nerwowy, szkieletowo-mięśniowy, pokarmowy, rozrodczy, wydalniczy, hormonalny) u człowieka poprzednio zdrowego.

Następujące objawy wiąże się z przebiegiem przewlekłej boreliozy:

• gorączka, poty, dreszcze, fale gorąca z nieznanych powodów
• zmiana masy ciała (przybranie lub utrata)
• zmęczenie (napadowe lub stałe), ociężałość, słaba wytrzymałość fizyczna
• bezsenność, płytki sen
• bezdech nocny
• wypadanie włosów z nieznanych powodów
• drętwienie kończyn lub tylko palców budzące ze snu (czasem bardzo zmienne)
• drętwienie języka, zwłaszcza jego czubka lub warg, zaburzenia smaku
• bóle gardła
• bóle jąder
• bóle bioder
• bóle i kurcze mięśni
• tiki mięśni twarzy lub innych mięśni
• bóle głowy, zwykle części potylicznej
• bóle i obrzmienia stawów często zmienne i wędrujące
• sztywność stawów i kręgosłupa szyjnego; trzeszczenie szyi
• bóle zębów (bez wyraźnych powodów stomatologicznych)
• nieregularna menstruacja z nieznanych powodów
• nieoczekiwane wytwarzanie mleka, bóle piersi
• podrażniony pęcherz lub zakłócenie działania pęcherza moczowego
• utrata sprawności seksualnej lub utrata libido
• bóle i podrażnienie żołądka
• refluks żoladkowo-przełykowy
• zmiana rytmu wypróżnień (zaparcia lub biegunka)
• bóle w klatce piersiowej i w żebrach
• przeszywające bóle
• krótki oddech, kaszel, zadyszka
• skoki pulsu i skoki ciśnienia krwi
• bloki serca lub inne arytmie (zwykle zmienne i oporne na leczenie); szmery w sercu
• kardiomiopatia przerostowa
• kłucia, igiełki pod skórą, 'mrówki pod skóra' o zmiennym charakterze; utrata czucia jak w polineuropatii; palenie skóry
• zapalenie nerwu trójdzielnego
• paraliż twarzy (paraliż Bella)
• zaburzenia widzenia: podwójne rozmyte widzenie, czarne plamy w polu widzenia, nadwrażliwość na światło (zwykle badanie okulistyczne nie wykazuje zmian)
• zaburzenia słuchu: dzwonienie w uszach, bóle uszu, nadwrażliwość na dźwięk
• nasilona choroba lokomocyjna, zawroty głowy, utrata równowagi
• zła tolerancja alkoholu i nasilanie się objawów po alkoholu
• zaburzenia koncentracji i otępienie: trudności w znalezieniu potrzebnego słowa, problemy z rozumieniem tekstu czytanego, wzmożona ilość błędów ortograficznych, trudności w rozumieniu dłuższych zdań lub szybkich dialogów, liczne wypadki 'z nieuwagi', zapominalstwo, luki pamięciowe, dezorientacja, uczucie 'odrealnienia'
• zmiany nastroju, drażliwość, depresja
• 'parkinsonowskie' drżenia rąk i innych części ciała
• czterotygodniowa cykliczność symptomów: dwa tygodnie lepiej, dwa tygodnie gorzej
• nadwrażliwość skóry, bolesność na dotyk
• idiopatyczne zapalenie prostaty
• nadwrażliwość na chemikalia i zapachy
• zapalenie wątroby
• porażenia nerwów obwodowych.

Rozpoznanie

Diagnoza jest prosta we wczesnych przypadkach gdy ugryzienie kleszcza zostało zauważone i jeśli pojawił sie charakterystyczny rumień. Niestety, diagnostyka przypadków, w których rumień się nie pojawił, a kleszcz pozostał niezauważony jest trudna, a aż 70% pacjentów z potwierdzoną przewlekłą boreliozą nie zauważyło lub nie pamięta ugryzienia kleszcza ani rumienia. Często używany test ELISA w diagnostyce boreliozy jest dodatni tylko u 10-30% chorych więc raczej mało nadaje się na test przesiewowy. Najpewniejszym sposobem potwierdzenia boreliozy jest badanie Western blotem w klasach IgG i IgM. Test Western blota wykrywa chorobę u 40-60% chorych. Pewne nadzieje wiąże się też z badaniem PCR. Wobec niedoskonałości dostępnych testów ciągle część chorych musi polegać wyłącznie na diagnozie klinicznej, bez poparcia testami laboratoryjnymi. Morfologia krwi oraz inne badania dodatkowe wychodzą w boreliozie prawidłowo. Pomocniczo wykonuje się badania płynu mózgowo-rdzeniowego oraz badanie przepływów mózgowych (SPECT). Z powodu trudności diagnostycznych istnieje zapewne duża grupa chorych, u których choroba została nierozpoznana. Stosunkowo często pacjenci z boreliozą otrzymują nieprawidłowe rozpoznania takie jak stwardnienie zanikowe boczne, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane lub nerwica tym samym tracąc szansę na wyleczenie lub w najlepszym przypadku opóźniając właściwe leczenie. Skala nierozpoznanej boreliozy jest nieznana, ale ocenia sie, że jest przynajmniej dziesięć razy więcej chorych z boreliozą niż wykazują to oficjalne statystyki (z materiałów CDC). Całkowita liczba chorych na boreliozę w Europie lub w Ameryce Północnej jest wyrażona zapewne w milionach z czego tylko kilkadziesiąt tysięcy ma postawione prawidłowe rozpoznanie i otrzymuje efektywne leczenie.

Leczenie

Pierwszy i drugi etap infekcji leczy się kilkutygodniową lub kilkumiesięczną terapią antybiotykiem. Zwykle stosuje się penicyliny, cefalosporyny lub tetracykliny. Istnieją duże kontrowersje jeżeli chodzi o leczenie przewlekłej boreliozy. Standardowo leczy się 3-4 tygodnie antybiotykiem a zwykle utrzymujące sie po tym okresie objawy choroby określa mianem zespołu poboreliozowego. Natomiast według lekarzy ILADS (http://www.ilads.org/index.htm) leczenie boreliozy powinno byc bardzo długie, trwać wiele miesięcy lub nawet lat z uwagi na istnienie form przetrwalnikowych bakterii: spor('blebs') i cyst. Spory i cysty pozwalaja bakterii na przetrwanie w roztworze antybiotyków i one odpowiadają za nawroty choroby po zaprzestaniu leczenia. Zespół poboreliozowy wg lekarzy ILADS jest kontynuacją choroby a nie pozostałością po chorobie o czym świadczy fakt, że z tkanek chorych z zespołem poboreliozowym można prawie zawsze wyhodować żywe krętki. Lekarze ILADS stosują na ogól kilka antybiotyków na raz. Zwykle jest to kombinacja penicyliny lub parenteralnej cefalosporyny III generacji, makrolidu lub ketolidu i metronidazolu. Czasem stosują minocycklinę, doksycyklinę, klindamycynę lub minocyklinę w monoterapii. Źródłem kontrowersji w leczeniu jest brak wiarygodnego testu, którym można monitorować leczenie oraz określić moment wyleczenia.

Zapobieganie

Unikanie pokąsań przez kleszcze poprzez :

• odpowiedni ubiór (koszula z długimi rękami, długie spodnie i zakryte buty)
• unikać wypraw w rejony, w których jest dużo kleszczy
• stosować środki odstraszające kleszcze (zgodnie z instrukcją)
• oraz sprawdzanie ciała po pobycie w lesie.

Jeśli znajdziemy kleszcza, od razu usunąć go pęsetą lub - tak jak drzazgę - grubą igłą. Kleszcza trzeba schwycić tuż przy skórze i pociągnąć w górę, a miejsce po ukąszeniu dokładnie przemyć spirytusem. Jeżeli tkwi głęboko, lepiej od razu iść do lekarza. Nie wolno kleszczem kręcić, wyciskać go, smarować benzyną ani tłuszczem, bo możemy w czasie tych zabiegów rozprzestrzenić bakterie. Usunięcie kleszcza w ciągu 24-36 h zmniejsza wielokrotnie prawdopodobieństwo zarażenia, ale obserwowano rozwinięcie się choroby nawet po kilkuminutowym ukąszeniu.

Trwają badania nad szczepionką przeciwko boreliozie.

Treść hasła pochodzi z Wikipedii i udostępniana jest na licencji: GNU