BIOLOG

Wąglik (łac. Anthrax) - choroba zakaźna, zaraźliwa wywoływana przez Gram-dodatnią bakterię nazywaną laseczką wąglika (Bacillus anthracis). Znany już od czasów starożytnych, występuje na całym świecie. Wąglik występuje najczęściej u bydła, koni, owiec i kóz. Świnie rzadko chorują. Psy cechuje znaczna odporność. Ptaki są niewrażliwe na zakażenia naturalne.

Etiologia

Laseczka wąglika jest bakterią Gram-dodatnią, rosnącą w warunkach tlenowych wytwarzającą przetrwalniki czyli endospory. Przetrwalniki laseczek wąglika sa bardzo wytrzymałe na warunki środowiskowe.
 

Źródła zakażenia i patogeneza

Głównym zródłem zakażenia jest u zwierząt spożywana pasza zawierająca przetrwalniki bakterii. Do zarażenia może dojść podczas wypasów jak i podczas skarmiania trawą lub sianem . Bakterie pod postacią przetrwalników mogą również wniknąć razem z wodą podczas pojenia zwierząt. Zwierzęta mięsożerne zakażają się po zjedzeniu zwierząt padłych na wąglik. Zakażenie bezpośrednie z jednego zwierzęcia na drugie jest możliwe tylko wtedy gdy krew lub wydalizny zwierzecia chorego dostaną się na świeże rany lub błonę śluzową.


Objawy

Przebieg nadostry
Przebieg ostry
 

Zmiany anatomopatologiczne

Charakterystycznymi objawami pośmiertnymi są szybki rozkład gnilny i niezupełne stężenie pośmiertne zwłok. Następuje też wyciek ciemnej, słabo krzepnącej, lakowatej krwi z naturalnych otworów ciała.
 

Rozpoznanie różnicowe

Należy wykluczyć inne jednostki chorobowe o przebiegu posocznicowym. Również podobny przebieg do wąglika mogą mieć niektóre ostre zatrucia. Ostatecznie rozstrzygają badania laboratoryjne.


Leczenie
Zwierzęta

Stosuje się surowice odpornościowe oraz antybiotyki.

Ludzie

Leczenie wąglika polega na stosowaniu wysokich dawek antybiotyków.
 

Zapobieganie i zwalczanie

Padłe zwierzęta powinny być spalone.
 

Zachorowania ludzi - zoonoza

Laseczka wąglika lub jej zarodniki wnikają do organizmu:

• drogą oddechową – postać płucna
• drogą pokarmową – postać jelitowa
• przez skórę – postać skórna

W miejscu wniknięcia bakterie rozmnażają się powodując miejscowe zmiany zapalno-martwicze. Z ogniska pierwotnego dochodzi do rozprzestrzeniania się infekcji na całym organizm.

Infekcja laseczką wąglika u człowieka występuje w jednej z trzech postaci:

• jelitowej
• płucnej
• skórnej
   

Postać skórna może przebiegać jako umiejscowiony odczyn zapalny lub postać rozlana. Niebolesna zmiana zapalna z czarnym punktem w środku oraz naciekiem zapalnym i powiększeniem okolicznych węzłów chłonnych wokół zmiany stanowi postać umiejscowioną. Może ona przechodzić w zmianę rozlaną.

Najcięższa jest postać płucna o charakterze ciężkiego zapalenia płuc. Ta postać charakteryzuje się wysoką gorączką, dreszczami, kaszlem z odpluwaniem krwistej plwociny, dusznością i sinicą. W znacznym procencie przypadków dochodzi do zgonu w okresie 24 do 36 h.

Charakterystycznymi objawami postaci jelitowej są:

• biegunka śluzowo-krwista
• bóle brzucha
• wymioty
• wysoka gorączka

Stan chorego jest ciężki i również często po 2-3 dniach kończy się zgonem.

Chociaż jest to zwykle choroba odzwierzęca, to bakterie wąglika mogą być wykorzystywane także jako broń biologiczna przez wojsko lub bioterrorystów.
 

Broń biologiczna

Rozwój "wojskowej" wersji wąglika rozpoczęły Niemcy wykorzystując swoją pracę w 1916 r., gdy broń ta została przesłana wraz z "instrukcją obsługi" do ambasady niemieckiej na terenie Rumunii, której później wypowiedziano wojnę. Później nad wąglikem pracowali Brytyjczycy. W latach 1941-1942 przeprowadzali próby polowe na wyspie Gruinard u wybrzeży Szkocji. Działanie to było związane z zagrożeniem użycia broni chemicznej lub biologicznej przez hitlerowskie Niemcy. Pod koniec wojny listów z wąglikiem używała także Armia Krajowa, jednak bez większych sukcesów – jako broń listy wąglikowe nie są zbyt skuteczne. Na terenie ZSRR po zakończeniu wojny rozwijana była broń biologiczna, także zawierająca jako ładunek laseczki wąglika. Prace badawczo-produkcyjne w wojskowej fabryce broni B, działającej w programie "Biopreparat" (zobacz: Ken Alibek) w Swierdłowsku spowodowały w 1979 r. zakażenie ludności cywilnej (zachorowało 79 osób, z czego zmarło 68). U 77 chorych wystąpiła płucna postać tej choroby (u 66 nastąpiło zejście śmiertelne). Sama produkcja jest trudna, wymaga dużej wiedzy i przede wszystkim odpowiedniego sprzętu.

Głośne przypadki wykorzystania laseczek wąglika miały miejsce na terenie Stanów Zjednoczonych od 16 września do 25 października 2001 r., gdy bakterie te zostały rozesłane w przesyłkach pocztowych (tzw. listy wąglikowe) adresowanych do ważnych instytucji (zobacz: bioterroryzm).

Zapobieganie polega na zwalczaniu wąglika u zwierząt, badanie mięsa i innych surowców zwierzęcych. Istnieje kilka rodzajów szczepionek przeciw wąglikowi. Jedną z nich wprowadził w 1881 r. francuski uczony Ludwik Pasteur.

Przeprowadzone w 2004 r. badania 15 osób, które przeżyły zakażenie laseczką wąglika wskazują, że osoby te mają poważne problemy ze zdrowiem i złe rokowania przeżycia jednego roku po incydencie. Zakażenie drogą wziewną związane było z istotnie mniejszą przeżywalnością w porównaniu z zakażeniem przezskórnym (JAMA 2004:291:1994).

Treść hasła pochodzi z Wikipedii i udostępniana jest na licencji: GNU