Tajemniczy chruścik


Tajemniczy chruścik: artykuł nr 2742

2006-06-13 22:41:52 Zoologia

Lech Pietrzak, doktorant w Katedrze Ekologii i Ochrony Środowiska UWM, spędzał kolejny dzień przy oznaczaniu chruścików. Był 11 grudnia 2002 roku. W radiowej Trójce wymieniano właśnie uroczyste dni w roku, jak Dzień Kobiet, Dzień Górnika itp. Prowadzący program ogłosił konkurs na zagospodarowanie bieżącego dnia. Propozycja Pietrzaka, by 11 grudnia był Dniem Chruścika. spotkała się z aprobatą słuchaczy. Odtąd dzień ten obchodzony jest hucznie przez trichopterologów. Do tej pory naukowcy poznali około 11 000 gatunków współcześnie żyjących chruścików (Trichoptera) i zaklasyfikowali je do 62 rodzin. W Polsce odnotowano ponad 260 gatunków, należących do 18 rodzin.

Olsztyńscy naukowcy z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego alarmują, że chruściki zagrożone są wyginięciem i wskazują na konieczność objęcia ich wzmożoną ochroną. Jak podkreślają, tylko połowa zagrożonych gatunków chruścików występuje u nas na obszarach chronionych, zajmujących ponad 23 proc. powierzchni kraju.

WODOLUBNE "MOTYLKI"

Chruściki to owady, których larwy żyją w stawach, jeziorach, rzekach, strumieniach, torfiankach, gliniankach lub (jak larwy z rodziny Chathamiidae z Nowej Zelandii i Australii) w morzu. Imagines, czyli osobniki dorosłe, bytują natomiast na lądzie. Spotykane nad wodą owady przypominają motyle.

Dorosłe chruściki przypominają motyle (Lepidoptera), gdyż są, podobnie jak one, zaliczane do nadrzędu Amphiesmenoptera, czyli "okrytoskrzydłych". Dojrzałe osobniki odróżnia od motyli brak ssawki oraz łuseczek pokrywających skrzydła. Zamiast nich posiadają jedynie chitynowe włoski.

Niektóre gatunki chruścików są wytrwałymi podróżnikami, choć generalnie lot ich jest słaby i chybotliwy.

Ich aktywność życiowa przypada głównie na zmierzch i noc. W ciągu dnia przebywają one w różnych kryjówkach w pobliżu wody. Na lądzie chruścik żyje jedynie około 8 dni. Długość życia osobników dorosłych wynosi od kilku tygodni do około trzech miesięcy, zależnie od gatunku i siedliska.

Owady te obserwować można od wiosny do późnej jesieni. Część gatunków letnich pojawia się jako imagines między majem, a sierpniem i żyje krótko. Inne przeżywają dłużej. Acrophylax zerberus spotkać można nawet w połowie kwietnia, np. odwiedzając zasypany śniegiem Czarny Staw (1704 m n.p.m.) pod Rysami w Tatrach, kiedy wydostają się na powierzchnię przeszło metrowej lodowej pokrywy poprzez pęknięcia i szczeliny. Kończąc roczną, podwodną fazę swojego cyklu życiowego, owady dopływają na powierzchnię z głębokości nawet 20 metrów.

SPRYTNE LARWY

Pomiędzy płciami osobników chruścika istnieją olbrzymie dysproporcje liczbowe, wynoszące niekiedy nawet 19:1 na korzyść którejś ze stron. Dorosłe samce w celu znalezienia partnerki gromadzą się w pobliżu zbiornika wodnego. Dobrana para opuszcza rój i kopuluje na przybrzeżnych roślinach, co trwa około minuty.

Samica chruścika składa jaja bezpośrednio do wody, zrzucając je na powierzchnię lub schodząc po pędach wodnych roślin pod wodę. Razem z przymocowaniem jaja do odpowiedniego podłoża, na przykład kamienia, proces ten zajmuje samiczce nawet 40 minut. Jaja składane są w galaretowatej masie absorbującej wodę, dzięki czemu zwiększają znacznie swą objętość i przyczepność. W każdej porcji mieści się do 800 jaj. Dalszy rozwój larw wykształconych z jajeczek przebiega również w wodzie.

Larwy niektórych gatunków chruścików wyspecjalizowały się w konstruowaniu wymyślnych oprzędów, służących do podwodnych polowań. Są to rozmaitych kształtów sieci rozpinane pomiędzy wodnymi roślinami lub na kamieniach. Otwory tych tutek, lejków, czy woreczków, skierowane są zawsze pod prąd tak, by wpadał w nie niesiony wraz z nurtem pokarm.

ZAGADKOWE OWADY

Wyniki badań prowadzonych na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, prezentowanych przez Tomasza Majewskiego i Stanisława Czachorowskiego z Katedry Ekologii i Ochrony Środowiska wskazują na to, że spośród 118 istniejących parków krajobrazowych jedynie cztery posiadają jakiekolwiek dane o występowaniu tych owadów; podobnie jest w rezerwatach (tylko sześć spośród 1201).

Zdaniem olsztyńskich naukowców, konieczna jest kontynuacja badań dotyczących chruścików na obszarach chronionych Polski i wprowadzenie jakichkolwiek form ochrony wobec nich poza obszarami chronionymi.

PAP – Nauka w Polsce, Marta Stankiewicz

Dzięki uprzejmości: PAP Nauka w Polsce

Następna strona

Poprzednia strona

Komentarze do artykułu nr 2742

Nie jestem etymologiem ale wędkarzem. Przełom maja i kwietnia spędzam z muchówką nad Wdą. Jest to czas obfitości dla ryb. Widzę wtedy chmurę prawdopodobnie chruścików (barwy szarej) lecących w górę rzeki. Zaczyna się rano i gęstnieje w ciągu dnia. Oczywiście lot pojedyńczego owada jest przerywany co chwila sekundowym postojem na wodzie ale ich niewyobrażalna ilość sprawia wrażenie ciągłego przemieszczania się powietrznej rzeki owadów w górę Wdy. Czy mogą to być chruściki?- pora doby jest inna.
~Mirek(2007-05-07)

Twój komentarz



Wybrane wiadomości z zoologii